عذرا شعبانی ۱۴۰۴/۰۹/۰۸ 0نظر

افسردگی پس از زایمان چیست؟

کشف درمان‌های نوین و بازتعریف سلامت روان مادران

خلاصه

تصور کنید مادری هستید که تازه نوزاد خود را در آغوش گرفته و در عین حال احساس می‌کنید در مهی غلیظ گرفتار شده‌اید، از دنیای اطراف و عزیزان خود جدا مانده‌اید. این تجربه، همان چیزی است که بسیاری از مادران تازه‌زایمان مبتلا به افسردگی پس از زایمان (Postpartum Depression, PPD) تجربه می‌کنند. این اختلال نه تنها سلامت روان مادر را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند پیوند حیاتی بین مادر و کودک را مختل کند.

اخیراً دارویی نوین به نام زورانولون (Zuranolone) معرفی شده است که وعده درمان سریع‌تر و مؤثرتر این اختلال را نسبت به داروهای ضدافسردگی سنتی می‌دهد. این مقاله، روایت یک مادر، مسیر علمی کشف دارو و چشم‌اندازهای آینده در تشخیص و درمان افسردگی پس از زایمان را بررسی می‌کند.

تجربه یک مادر: فرو رفتن در مه

افسردگی پس از زایمان مانند مهی سنگین زندگی کریستینا لئوس، مادر ۴۰ ساله و پرستار تگزاسی، را فرا گرفت و او را از خانواده‌اش جدا کرد. هرچند قادر بود دختر نوزاد، دو فرزند بزرگ‌تر و همسرش را ببیند، اما خود را مانند روحی عبوری از زندگی آنان حس می‌کرد. کریستینا می‌گوید:

«کارها را انجام می‌دادم، اما انگار از بالا به خانواده‌ام نگاه می‌کردم.»

او چندین نوع داروی ضدافسردگی و دوزهای مختلف را امتحان کرد، اما هیچ کدام مؤثر نبود. حتی در لحظاتی شدید از ناامیدی، فکر می‌کرد که آیا کسی می‌تواند از دختر نوزادش مراقبت کند. اگرچه هرگز قصد آسیب نداشت، اما گاهی هنگام رانندگی به افکار خطرناک می‌اندیشید.

در دسامبر ۲۰۲۳، نه ماه پس از تولد ویکتوریا، پزشکش گزینه‌های محدودی مانند تزریق کِتامین، تراپی الکتروشوک یا بستری روان‌پزشکی را پیشنهاد کرد. در همین زمان، کریستینا با داروی نوینی به نام زورانولون آشنا شد که به طور ویژه برای افسردگی پس از زایمان طراحی شده و بر مدارهای مغزی تحت تأثیر تغییرات هورمونی دوران بارداری اثر می‌گذارد.

پس از آغاز درمان در ابتدای سال ۲۰۲۴، تنها سه روز بعد، کریستینا تجربه بهبود قابل توجهی داشت:

»در حال رانندگی، حس می‌کردم ابر سنگین افسردگی از روی من کنار می‌رود. هر روز حال بهتری پیدا می‌کردم.«

زورانولون که در سال ۲۰۲۳ توسط FDA تأیید شد، از آن زمان تاکنون هزاران زن را از افسردگی پس از زایمان رهایی بخشیده است.

افسردگی پس از زایمان: قاتل خاموش

مطالعات نشان می‌دهند که علت اصلی مرگ مادران در سال اول پس از زایمان، نه خونریزی و عفونت، بلکه مشکلات روانی و به ویژه افسردگی پس از زایمان است. این اختلال تقریباً ۲۳ درصد از مرگ و میر مادران در آمریکا را شامل می‌شود. با این حال، کمتر از نیمی از زنان مبتلا تشخیص داده می‌شوند و حتی تعداد کمتری درمان مناسب دریافت می‌کنند.

تغییرات هورمونی شدید، به ویژه کاهش ناگهانی سطح پروژسترون و آلواپریگنانولون (Allopregnanolone)، مدارهای مغزی تنظیم‌کننده خلق را مختل می‌کند و توانایی مادر برای مقابله با استرس‌های روزمره را کاهش می‌دهد. زورانولون به منظور جبران این کاهش و بازگرداندن تعادل نورواستروئیدها طراحی شده است.

روان‌پزشکان معتقدند با شناسایی بیومارکرها و درمان هدفمند، افسردگی پس از زایمان دیگر به عنوان ضعف شخصی دیده نخواهد شد. کریستینا دلیجیانیدیس، روان‌پزشک تولیدمثلی، می‌گوید:

»این یک بیماری جدی است و هدف ما توانمندسازی زنان برای دریافت درمان مؤثر است.«

تاریخچه‌ای طولانی و ناشناخته

افسردگی پس از زایمان تا قرن‌ها ناشناخته بود. از یونان باستان تا قرون وسطی، زنان مبتلا یا دیوانه تصور می‌شدند یا تسخیر شده توسط نیروهای شیطانی. حتی امروز، نوسانات خلقی پس از تولد اغلب به عنوان «baby blues» ساده تلقی می‌شود، در حالی که افسردگی پس از زایمان شدیدتر، طولانی‌تر و خطرناک‌تر است و می‌تواند پیوند مادر و کودک را مختل کند.

در آمریکا، سالانه حدود ۵۰۰ هزار زن به این اختلال مبتلا می‌شوند و تقریباً ۳۰ درصد آنان یک سال پس از زایمان همچنان علائم افسردگی را تجربه می‌کنند. برای برخی، این مشکلات تا ۱۱ سال ادامه می‌یابد.

درک علمی: نقش نورواستروئیدها و مغز مادر

در دهه‌های اخیر مشخص شد که داروهای سنتی ضدافسردگی مانند SSRI ها کافی نیستند و عوامل دیگری مانند ژنتیک، التهاب، تغییرات هورمونی و انعطاف‌پذیری مغز (Neuroplasticity) نقش مهمی دارند.

جیمی ماگوایر، دانشمند اعصاب، در پژوهشی بر روی موش‌های تازه زایمان کرده، دریافت که نقص در گیرنده‌های GABA (Gamma-Aminobutyric Acid) باعث بروز رفتار شبیه افسردگی می‌شود. بازگرداندن پاسخ به نورواستروئیدها، رفتار طبیعی و بقای توله‌ها را تضمین کرد. این کشف مسیر توسعه داروهای نورواستروئید محور را هموار کرد و داروی خوراکی زورانولون حاصل این پژوهش‌هاست.

مطالعات بالینی و اثربخشی

در یک مطالعه بالینی با ۱۵۳ زن مبتلا به افسردگی شدید پس از زایمان:

سطح افسردگی در گروه زورانولون در عرض ۱۴ روز به طور متوسط از ۲۸ به ۹ کاهش یافت.
بهبود علائم در برخی زنان تنها سه روز پس از مصرف شروع شد.
اثرات دارو حتی پس از پایان دوره درمان پایدار ماند.

عوارض جانبی شامل خواب‌آلودگی و سرگیجه گزارش شد و برخی زنان به دلیل عوارض مصرف دارو را قطع کردند.

چالش‌های دسترسی و بیمه

هزینه بالای درمان و محدودیت‌های بیمه هنوز مانع دریافت دارو برای بسیاری از مادران است. با این حال، اکثر بیمه‌های تجاری و برنامه‌های Medicaid دارو را پوشش می‌دهند و برنامه‌های کمک مالی از تولیدکننده نیز موجود است. برخی ایالت‌ها هنوز ابتدا مصرف داروهای ضدافسردگی سنتی را الزامی می‌دانند، که می‌تواند دسترسی سریع به درمان را به تأخیر اندازد.

چشم‌انداز آینده در تشخیص و درمان

پژوهشگران در حال شناسایی بیومارکرهایی هستند که احتمال ابتلا به افسردگی پس از زایمان را پیش‌بینی کنند:

سطح نورواستروئیدها و نسبت آلواپریگنانولون به پروژسترون
بیومارکرهای RNA و EVs ( Vesicleهای خارج سلولی)
تغییرات اپی‌ژنتیکی در ژن‌های حساس به استروژن

این یافته‌ها کمک می‌کنند تا افسردگی پس از زایمان به عنوان یک بیماری زیستی قابل تشخیص و درمان دیده شود، نه یک ضعف شخصی.

پایان خوش و امید

کریستینا لئوس اکنون با تجربه شخصی خود و در شغل پرستاری مراقبت‌های ویژه نوزادان، به مادران دیگر کمک می‌کند تا علائم افسردگی را تشخیص دهند و درمان مناسب را دریافت کنند. او می‌گوید:

«افسردگی پس از زایمان سال اول زندگی نوزادم را از من گرفت… اما اکنون با درمان، آینده برای من و خانواده‌ام روشن است و بسیار شاکرم.»

نکات علمی